Alexandre Gabriel o terroir, dziedzictwie, kreatywności i różnorodności rumu
Można zakochać się w rumie na wiele sposobów. W przypadku Alexandre’a Gabriela wszystko zaczęło się od kilku beczek po koniaku.
Prawie cztery dekady temu Gabriel prowadził już Maison Ferrand, która była wówczas znacznie mniejszą firmą, działającą niemal jak gospodarstwo. Beczki trzeba było regularnie wymieniać, a on chciał znaleźć dla nich ludzi, którzy doceniliby to, co wcześniej znajdowało się w ich wnętrzu.
Maison Ferrand produkowała Premier Cru de Cognac z Grande Champagne – najbardziej prestiżowego cru regionu Cognac. Używana beczka po koniaku zachowuje część swojej historii: w drewnie pozostaje kilka procent koniaku, który przez lata w nim dojrzewał.
Gabriel zaczął szukać producentów, którzy potrafiliby docenić wartość takich beczek. Ta droga zaprowadziła go na Haiti, do Thierry’ego Gardère’a, ówczesnego właściciela i master blendera destylarni Barbancourt.

To spotkanie zmieniło jego życie zawodowe. Gardère zaprosił go do destylarni. Gabriel odkrył tam nie tylko inny alkohol, lecz także cały świat odmiennych technik produkcji, tradycji fermentacji i aromatów. Z Haiti pojechał na Barbados, Jamajkę i Saint Lucię, poznając ludzi, którzy stali się jego mentorami, i odkrywając techniczną głębię rumu, która całkowicie go zafascynowała.
Wspominając te spotkania, porównuje je do wymieniania się kartami kolekcjonerskimi przez dzieci: każdy miał coś do pokazania, coś do przekazania i coś nowego do odkrycia.
Najbardziej uderzyły go dwie rzeczy: niezwykła złożoność techniczna rumu oraz jego ogromna różnorodność. Na różnych wyspach powstawały alkohole o własnej tożsamości – podobnie jak w wielkich regionach winiarskich.
To odkrycie stało się jednym z fundamentów filozofii, którą do dziś rozwija w Planteray.
TERROIR TO TRZY ELEMENTY

Dla Gabriela terroir nie sprowadza się wyłącznie do ziemi.
„Terroir to trzy elementy” – mówi Gabriel – “Gleba, pogoda oraz kobiety i mężczyźni, którzy kształtują produkt i nadają mu kierunek”.
To znacznie szersze rozumienie tego pojęcia. Gleba ma znaczenie. Klimat ma znaczenie. Ale żaden z tych elementów nie wystarczy sam w sobie. Człowiek i jego wiedza również są częścią terroir.
Winorośl sama z siebie nie stworzy wielkiego wina. Trzeba ją przycinać, pielęgnować i rozumieć. Fermentacja nie jest wyłącznie przemianą cukru w alkohol – to także działanie drożdży, bakterii i innych mikroorganizmów, które mogą tworzyć niezwykłe aromaty. A za tym wszystkim stoją pokolenia ludzi uczących się, jak współpracować z naturą.
Dlatego Gabriel nie postrzega doskonałości jako efektu jednego decydującego czynnika. Jest ona sumą wielu elementów.
„Jakość nie jest jedną najważniejszą rzeczą. Jakość to wiele ważnych rzeczy, które się ze sobą łączą”.
W przypadku rumu jest to szczególnie istotne, ponieważ u podstaw tej kategorii leżą różne surowce i tradycje. Jedne rumy powstają z soku z trzciny cukrowej, inne z melasy. Na ostateczny charakter trunku wpływają surowiec, klimat, fermentacja, destylacja, dojrzewanie i wiedza człowieka.
Terroir nie oznacza więc dla Gabriela wyłącznie miejsca pochodzenia rumu. Oznacza wszystko, co dzieje się w tym miejscu.
SIŁA TKWI W RÓŻNORODNOŚCI
Rum jest jedną kategorią, a jednak potrafi smakować zupełnie inaczej w zależności od wyspy czy kraju.
Dla Gabriela ta różnorodność nie jest problemem, który należy rozwiązać. To właśnie ona sprawia, że rum jest tak fascynujący.
Sposób fermentacji, technika destylacji, dojrzewanie, lokalny klimat i wiedza przekazywana przez pokolenia tworzą zupełnie różne style.
Barbados ma – jego zdaniem – własny, rozpoznawalny charakter: głębię, złożoność oraz nuty egzotycznych owoców i przypraw – ananasa, mango, kokosa, cynamonu czy wanilii.
Jamajka to zupełnie inny świat: intensywniejszy, bardziej surowy i ekspresyjny, z dojrzałymi owocami tropikalnymi i niezwykle mocnym aromatem.
Te różnice nie są przypadkowe. Są rezultatem setek lat prób, błędów, rozwoju technologii i przekazywania wiedzy z pokolenia na pokolenie.
Gabriel przywołuje przykład Barbadosu. W West Indies Rum Distillery, należącej dziś do Maison Ferrand, mógł uczyć się od Diggera Andersona, który od dziesięcioleci produkuje rum. Jego ojciec również był gorzelnikiem.
Jak mówi Gabriel, rozmowa z Diggerem to w istocie rozmowa z dziesięcioleciami historii i wiedzy o produkcji rumu na Barbadosie.
I właśnie dlatego rum jest czymś więcej niż płynem w butelce. Niesie ze sobą dziedzictwo.
NIE ZAMYKAJMY RUMU W JEDNEJ SZUFLADZIE
Jeżeli jest coś, czego Gabriel zdecydowanie nie chce dla rumu, to jedna sztywna definicja tego, jak rum powinien smakować.
„Kiedy rozumiesz rum, jego różnorodność i style, najmniej chcesz jednej sztywnej ramy, do której rum musiałby się dopasować”.
Byłoby to sprzeczne z samą naturą tej kategorii.
Rum potrzebuje wspólnych fundamentów. Jest alkoholem destylowanym z trzciny cukrowej – z soku lub melasy. Jego pochodzenie, sposób produkcji i wiek powinny być jasno określone i godne zaufania. Ale poza tymi fundamentami różnorodność powinna pozostać.
Filozofia Planteray polega na tym, aby tę różnorodność pokazywać – nie tylko w butelce, ale również na etykiecie.
Transparentność nie zabija więc romantyzmu rumu. Chroni jego autentyczność.
TRANSPARENTNOŚĆ JAKO FORMA SZACUNKU
Przez lata rum często trafiał do konsumentów bez szczegółowych informacji o tym, jak powstał. Gabriel uważa, że to się zmienia, ponieważ sami konsumenci oczekują dziś większej wiedzy.
Gdzie rum został wydestylowany? Gdzie dojrzewał? Ile ma lat? Jakich technik użyto podczas jego produkcji?
Dla niego są to całkowicie uzasadnione pytania.
Planteray świadomie umieszcza na etykietach wiele informacji. Konsument może zdecydować, czy chce je czytać, ale ma do nich dostęp – i wielu z tego korzysta.
Gabriel mówi z dużą pokorą o społeczności entuzjastów Planteray, którzy kolekcjonują, degustują, porównują i dokumentują poszczególne edycje marki z niezwykłą dokładnością.
Takie zaangażowanie oznacza również odpowiedzialność. Jeżeli ludzie podchodzą do produktu z taką pasją, producent musi pracować jeszcze ciężej.
CZY W RUMIE JEST JESZCZE MIEJSCE NA TAJEMNICĘ?
Czy transparentność oznacza, że rum nie może już mieć w sobie żadnej tajemnicy? Niekoniecznie.
Gabriel uważa, że decyzja należy do konsumenta. Producent powinien być transparentny – to, co konsument zrobi z tą wiedzą, jest już jego osobistym wyborem.
Jedni chcą wiedzieć wszystko o fermentacji, alembikach, dojrzewaniu i historii beczki. Inni chcą po prostu nalać kieliszek i cieszyć się smakiem. Obie postawy są w pełni uprawnione.
Dla Gabriela rum jest alkoholem, który należy nie tylko analizować, ale przede wszystkim przeżywać.
Stąd charakterystyczne określenie, którym posługuje się Planteray: „rum is rumming”. O rumie mówi się, że „is rumming”, kiedy jest pełen życia, ekspresji i smaku.
Jest też inne hasło: „keep on rumming”. Nie chodzi w nim wyłącznie o picie, lecz o wspólną butelkę, wspólny stół i wspólnie spędzony czas.
Rum jest więc dla Gabriela alkoholem wspólnotowym.

TRADYCJA NIE OZNACZA STANIA W MIEJSCU
Gabriel opisuje relację pomiędzy tradycją a kreatywnością na przykładzie muzyki.
Jazzman ma określony temat i może wokół niego improwizować. Wielką kompozycję klasyczną również można interpretować, rozwijać i odkrywać na nowo, nie tracąc jej tożsamości.
Z rumem jest podobnie. Istnieje temat – alkohol, jego surowiec, miejsce pochodzenia i charakter. Kiedy fundament zostaje zachowany, pojawia się przestrzeń dla kreatywności.
Dlatego Gabriel tak bardzo interesuje się historycznymi metodami dojrzewania.
Dzisiaj w rumie dominują beczki po bourbonie, ale ich powszechne wykorzystanie jest stosunkowo młodą praktyką. Dawniej rum dojrzewał między innymi w beczkach po maderze, porto, sherry, innych winach czy innych alkoholach.
To właśnie te praktyki Gabriel chce przywracać. To samo dotyczy różnych gatunków drewna, nietypowych metod dojrzewania oraz nowych sposobów fermentacji i destylacji.
Kreatywność nie zawsze musi oznaczać wymyślenie czegoś, czego wcześniej nie było. Czasami oznacza ponowne odkrycie czegoś, o czym zapomnieliśmy.
Gabriel wspomina rozmowę z premier Barbadosu, która powiedziała mu, że dzisiejsze eksperymenty, jeżeli są zakorzenione w dziedzictwie rumu, mogą stać się tradycjami przyszłości.
To chyba jeden z najlepszych sposobów na opisanie jego podejścia. Tradycja nie jest przeciwieństwem kreatywności. Może być jej punktem wyjścia.
PODWÓJNE DOJRZEWANIE – DZIEDZICTWO, NIE SZTUCZKA
Podwójne dojrzewanie często przedstawia się jako współczesną technikę. Gabriel patrzy na nie zupełnie inaczej.
W przeszłości rum podróżował. Przewożono go w beczkach statkami, a po drodze dojrzewał. Jednym z najbardziej znanych przykładów jest rum Royal Navy. Ruch statku, kontakt alkoholu z drewnem i zmieniające się warunki wpływały na charakter trunku.
Planteray kontynuuje tę ideę. Rum jest destylowany i wstępnie dojrzewa w kraju pochodzenia, następnie płynie w beczkach statkiem do Francji, gdzie dalej dojrzewa w beczkach Ferrand.
Nie chodzi więc wyłącznie o to, aby stworzyć „lepszy” rum. Chodzi o kolejną interpretację tego, czym rum może być.
Takie podejście pozwala również wykorzystać beczki po winach i koniaku. Beczka, którą właśnie opróżniono z wina, może rozpocząć kolejny etap swojego życia – z rumem.
Nie jest to po prostu rum z mocniejszą nutą drewna. To rum z kolejną warstwą historii.
BECZKA NIE MOŻE ZDOMINOWAĆ RUMU
Istnieje jednak granica. I właśnie tutaj najlepiej widać filozofię Gabriela jako master blendera.
Beczka nigdy nie powinna zdominować rumu. Gabriel uważa, że surowiec, z którego rum powstał, musi pozostać widoczny – a właściwie wyczuwalny. Jeżeli rum został stworzony z dobrej melasy lub soku z trzciny cukrowej, to jego charakter powinien pozostać w centrum.
Beczka ma go podkreślać, wspierać i wydobywać. Nie może go zastępować.
Gabriel posługuje się bardzo prostą metaforą: piedestału podtrzymującego rzeźbę. Piedestał ma swoje zadanie, ale nie może stać się ważniejszy od rzeźby.
Ta filozofia tłumaczy również jego zainteresowanie starszymi beczkami, większymi pojemnikami i tradycyjnymi drewnianymi kadziami. Wraz z wiekiem rumu można ograniczać intensywność kontaktu z drewnem, dzięki czemu alkohol nadal ewoluuje, ale dąb go nie przytłacza.
Dojrzewanie nie polega więc na wyciąganiu z drewna coraz większej liczby aromatów. Chodzi o budowanie złożoności przy jednoczesnym zachowaniu tożsamości.
CZEGO RUM NAUCZYŁ ALEXANDRE’A GABRIELA?
Po dziesięcioleciach pracy z rumem Gabriel nie mówi jak człowiek, który uważa, że wie już wszystko. Wręcz przeciwnie – mówi o rumie jak o kategorii, która wciąż go czegoś uczy.
Stare alembiki. Fermentacja. Drożdże. Bakterie. Relacja pomiędzy surowcem a destylacją.
Na Barbadosie odrestaurowano historyczne aparaty destylacyjne i przywrócono je do użytku. Jeden z nich pochodzi jeszcze z XVIII wieku. Innym przykładem jest chamber still – niezwykle rzadki i niemal zapomniany typ aparatu, który daje bardzo charakterystyczny destylat.
Dla Gabriela zachowanie takiej technologii nie jest nostalgią. To ocalenie wiedzy.
To samo dotyczy mikroorganizmów wykorzystywanych podczas fermentacji i tego, jak wiele wiedzy wciąż pozostaje ukrytej w miejscach, gdzie tradycje przetrwały przez pokolenia.
Być może właśnie tego rum uczy go najbardziej: że pod powierzchnią zawsze kryje się coś więcej.
RUM, KTÓRY ZMIENIŁ JEGO SPOSÓB MYŚLENIA
Zapytany, który rum zmienił jego spojrzenie na tę kategorię, Gabriel nie wskazuje od razu konkretnej butelki. Wskazuje ludzi.
Spotkanie z zespołem West Indies Rum Distillery na Barbadosie ponad trzy dekady temu otworzyło przed nim zupełnie nowy świat. Jednym z największych odkryć była fermentacja.
Gabriel wychował się w kulturze winiarskiej, w której higiena i kontrola były podstawą, a bakterie uchodziły przede wszystkim za wroga czystej produkcji. Na Barbadosie zobaczył inne podejście: niektóre bakterie można świadomie hodować i wykorzystywać do tworzenia określonych profili aromatycznych. Mogą być częścią procesu twórczego, a nie wyłącznie czymś, co należy eliminować.
To doświadczenie pozostało z nim na zawsze. Nie było tylko technicznym odkryciem – było lekcją pokory. Gabriel zrozumiał, jak wiele jeszcze musi się nauczyć.
Kolejne dekady stały się w pewnym sensie kontynuacją tej lekcji.
BUTELKA, KTÓRA SPRAWIŁA, ŻE WSZYSTKO STAŁO SIĘ PROSTE
Gabriel mógłby wymienić wiele rumów, które przypominają mu, dlaczego kocha tę kategorię.
Jednym z nich jest jamajski rum stworzony wspólnie z przyjacielem Vivianem – niezwykle złożona kompozycja, która, jak mówi Gabriel, jakby zamykała w butelce całą Jamajkę.
Ale jeszcze ważniejsza jest historia bardziej osobista. Kiedy Gabriel został master blenderem, otrzymał w prezencie beczkę. To właśnie z niej narodził się później rum, który stał się inspiracją dla Planteray XO.
Gabriel pamięta słowa swojego dziadka: kiedy obserwujesz przy pracy kogoś bardzo utalentowanego, efekt może wydawać się niezwykle skomplikowany. Ale kiedy patrzysz na geniusza, efekt wydaje się oczywisty. Logiczny. Prosty. Piękny.
Tak właśnie poczuł się Gabriel, gdy spróbował rumu z otrzymanej beczki: „To jest właśnie to”.
Ta historia mówi więcej o sztuce master blendingu niż wiele technicznych definicji. Lata doświadczenia, wiedzy i pracy prowadzą ostatecznie do momentu, w którym wszystko przestaje wydawać się skomplikowane. Rum po prostu smakuje tak, jak powinien.
OD IMPREZOWEGO TRUNKU DO SZLACHETNEGO ALKOHOLU
Zapytany, co zmieniłby w sposobie, w jaki świat postrzega rum, Gabriel odpowiada zaskakująco optymistycznie: zmiana, na której mu zależało, już się dzieje.
Kiedy w 1999 roku wprowadzał markę Plantation – bo tak wówczas się nazywała – chciał przyczynić się do zmiany postrzegania rumu. Rum z prostego alkoholu imprezowego miał stać się jednym z najbardziej wyrafinowanych alkoholi świata. Alkoholem o ogromnej złożoności technologicznej. Alkoholem o niezwykłej różnorodności stylów. Alkoholem z historią.
Dzisiaj Gabriel spotyka ludzi, którzy mówią mu, że pierwsza butelka Planteray zmieniła ich spojrzenie na rum. To właśnie dla takich spotkań nadal robi to, co robi.
Podczas ostatniej wizyty w Polsce spotykał się z barmanami, kolekcjonerami, pasjonatami i ludźmi, którzy po prostu chcieli razem wypić kieliszek rumu. Nazywa te spotkania częścią rumowej rewolucji.
Sam rum niekoniecznie się zmienił. Zmienia się sposób, w jaki na niego patrzymy.
COŚ WIĘCEJ NIŻ ALKOHOL
I być może właśnie tutaj wracamy do początku. Co sprawia, że rum przestaje być po prostu alkoholem z trzciny cukrowej, a staje się opowieścią o miejscu, ludziach i czasie?
Dla Gabriela odpowiedzią jest dziedzictwo.
Rum niesie ze sobą setki lat historii. Ukształtowały go Karaiby, Europa, Afryka i obie Ameryki. Przemierzał oceany. Rozwijał się dzięki spotkaniom różnych kultur, technologii i tradycji.
Ale ta historia nie jest wyłącznie piękna. To także historia wyzysku, cierpienia i trudnej spuścizny kolonializmu. Żeby naprawdę zrozumieć rum, trzeba pamiętać o niej w całości.
Słońce i tropikalne owoce to tylko część opowieści – tak samo jak alembiki, beczki i rzemiosło. Za każdym kieliszkiem stoją pokolenia ludzi, wiedza, migracje, handel, konflikty, kreatywność i zdolność do adaptacji.
To właśnie sprawia, że rum jest czymś więcej niż alkoholem z trzciny cukrowej. Jest żywym zapisem ludzkiej historii.
I być może dlatego Alexandre Gabriel nie mówi o rumie jak o czymś skończonym. Mówi o nim jak o czymś żywym. Czymś, co wciąż się rozwija. Wciąż się zmienia. Wciąż jest odkrywane. I wciąż jest dzielone z innymi.
Still rumming. Keep on rumming.
Alexandre Gabriel jest jedną z najbardziej wpływowych i innowacyjnych postaci w świecie alkoholi. Stoi za takimi markami jak Ferrand Cognac, Citadelle Gin, Planteray Rum, Stade’s Rum i Canerock.
Urodził się w rodzinie rolników w Burgundii. Od najmłodszych lat poznawał sztukę destylacji dzięki dziadkowi i to właśnie wtedy narodziła się pasja, która z czasem stała się fundamentem jego kariery.
W 1989 roku przekształcił historyczny dom koniakowy Ferrand w Maison Ferrand i zbudował firmę, która stała się jednym z liderów światowego rynku alkoholi rzemieślniczych. Jego innowacyjne podejście wykroczyło daleko poza koniak. Doprowadziło m.in. do stworzenia ginu Citadelle, jednej z pierwszych rzemieślniczych marek ginu na świecie, a następnie rumu Planteray (dawniej Plantation). Marka słynie z oryginalnego podejścia do rumu i starannej selekcji destylatów z najważniejszych rumowych regionów świata. Ambicja, by produkować rum w miejscu uważanym za jego kolebkę, spełniła się, gdy Maison Ferrand przejęła West Indies Rum Distillery na Barbadosie.
Dorobek Alexandre’a Gabriela został doceniony licznymi wyróżnieniami, w tym tytułem Top Rum CEO w 2023 roku. Jego dążenie do najwyższej jakości i autentyczności, a także kreatywność, wciąż inspirują świat alkoholi.
Materiał powstał we współpracy z marką.
